Kolejka wąskotorowa Balkan

W latach 1907-1909 tj. w okresie największego nasilenia prac związanych z budową nowego osiedla zainstalowano kolej polową i cztery lokomotywy doprowadzały długie pociągi wgonów-wywrotek do poszczególnych wiejskich ulic, dowożąc wszelkie potrzebne materiały budowlane bezpośrednio na miejsce budowy - szyny tej przenośnej kolei są jeszcze widoczne na fotografii poniżej.

szyny u zbiegu ulic Janowskiej i Zillmanna

Po zakończeniu budowy osiedla - torowiska rozebrano i wykorzystano je następnie do utworzenia nietypowego rozwiązania komunikacyjnego łączącego Giszowiec z Szopienicami.
W 1920 roku Zarząd Kopalni uruchomił wąskotorową kolejkę do przewozu ludzi nazywaną powszechnie "Balkan" lub "Balkan Ekspres" od nazwy słynnej w tym okresie kolei transeuropejskiej.
Kolejka ta kursowała pomiędzy osiedlem Giszowiec a osiedlem Wilhelmina w Szopienicach. Przystanki usytuowane były:

  1.Giszowiec
  2.Szyb Carmer (Pułaski)
  3.Szyb Nikisch (Poniatowski)
  4.Szyb Kaiser Wilhelm (Ligoń) i Richthofen (Wilson I)
  5.Szyb Albert (Wojciech)

Rozkład jazdy z 1921 roku.

Kolejka zatrzymywała się później jeszcze przy Osiedlu Wysockiego. Długość trasy wynosiła 3,5 km a czas jazdy trwał 18-20 minut. Balkan kursował 28 razy w dni robocze, 19 razy w niedziele i święta. W 1921 roku linię przedłużono do cegielni Giszowiec i Szybu Wschodniego. Balkan służył nie tylko do przewozu pracowników kopalni do i z pracy, ale korzystali z niego bardzo chętnie wszyscy inni mieszkańcy osiedli górniczych. Kolejka była bowiem bezpłatna, a końcowy jej odcinek znajdował się w odległości 1 km od dworca kolejowego i centrum Szopienic.

Kolejka Balkan około 1930 roku.

Po drugiej wojnie lokomotywa ciągnęła 2 lub 3 wagony, przed wojną natomiast 8 wagonów - dziennie przewożąc 8.000 do 8.500 osób.

W późniejszych latach Balkan został zelektryfikowany.

Przewóz osobowy tej kolejki został zlikwidowany w 1977 roku. Ostatni kurs popularnego "Balkanu" odbył się 31 grudnia 1977 roku.

(fot. Archiwum Państwowe)
Mieszkańcy często robili sobie zdjęcia z kolejką Balkan w tle

Odrestaurowane 2 wagoniki Balkanu stoją obok Dyrekcji Kopalni Wieczorek w Nikiszowcu.

Balkan na obrazie Ewalda Gawlika.